ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ
ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਨਦੀਪ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿੰਮ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਪਈ ਇੱਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਮੰਜੀ—ਇਹੀ ਉਸਦੀ ਦੁਨੀਆ ਸੀ।
ਮਨਦੀਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਮੋਟਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ।
ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਾਪਾ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ?”
ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੱਸ ਪਏ।
“ਥੱਕਦਾ ਤਾਂ ਹਾਂ ਪੁੱਤ… ਪਰ ਜਦੋਂ ਘਰ ਆ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਥਕਾਵਟ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”
ਮਨਦੀਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ।
ਉਸਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਠੀਕ ਕਰਵਾ ਸਕਣ।
ਉਸਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਡੀਓ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਟਦੀ।
“ਪੁੱਤ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਠੀਕ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰ… ਹਰ ਵੇਲੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ?”
ਮਨਦੀਪ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, “ਮਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਤਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ… ਫਿਰ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਖਰਾਬ ਕੀ ਹੈ।”
ਮਾਂ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾ ਦਿੰਦੀ।
ਸਕੂਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨਦੀਪ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੋਬਾਈਲ ਰਿਪੇਅਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਫਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵੀ।
ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, “ਭਾਜੀ, ਮੈਂ ਕੰਮ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?”
ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। “ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?”
“ਜੀ।”
“ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸਿੱਖ।”
ਮਨਦੀਪ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਪਰ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ।
ਉਸਨੇ ਕਈ ਮੋਬਾਈਲ ਖਰਾਬ ਕੀਤੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਹਕਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕੰਮ ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਉਹ ਦੁਕਾਨ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੌ ਰੁਪਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
“ਕੀ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਕਰ ਸਕਾਂਗਾ?”
ਉਸ ਰਾਤ ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਹੋਇਆ?”
“ਕੁਝ ਨਹੀਂ।”
“ਪੁੱਤ, ‘ਕੁਝ ਨਹੀਂ’ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ।”
ਮਨਦੀਪ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
“ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ… ਪਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਪੈਸੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਾਬਲੀਅਤ।”
ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਡੱਬੀ ਕੱਢੀ।
ਡੱਬੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਸਨ।
“ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਪਿਤਾ ਜੀ ਬੋਲੇ, “ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਪੈਸਾ ਜੋੜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”
ਮਨਦੀਪ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। “ਪਰ ਪਾਪਾ…”
“ਇਹ ਤੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।”
“ਫਿਰ?”
ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੁਸਕਰਾਏ। “ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਤੇਰਾ ਸੁਪਨਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵਾਂ।”
ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ।
ਉਸ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆਈ—ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣਾ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੈਸਾ ਬਚਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਦੋ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਸ਼ਟਰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਬੋਰਡ ਲੱਗਾ ਸੀ—“ਮਨਦੀਪ ਮੋਬਾਈਲ ਕੇਅਰ”
ਦੁਕਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ, ਕੁਝ ਸੰਦ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ।
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮੋਬਾਈਲ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।
“ਪੁੱਤ, ਇਹ ਚੱਲਦਾ ਨਹੀਂ।”
ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਇਆ।
“ਬਾਬਾ ਜੀ, ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਊ।”
“ਕਿੰਨੇ ਪੈਸੇ?”
ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। “ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਈ ਗਾਹਕ ਆਇਆ ਹੈ… ਅੱਜ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ।”
ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ। “ਪੁੱਤ, ਤੇਰੀ ਦੁਕਾਨ ਚੱਲੂ।”
ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਦੁਕਾਨ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
“ਕਿੰਨੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ?”
ਮਨਦੀਪ ਹੱਸਿਆ। “ਅੱਜ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।”
ਪਿਤਾ ਜੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਅੱਜ ਪਹਿਲਾ ਗਾਹਕ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।”
ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੀ ਹੱਸ ਪਏ। “ਫਿਰ ਤਾਂ ਅੱਜ ਕਮਾਈ ਹੋ ਗਈ।”
ਮਹੀਨੇ ਲੰਘਦੇ ਗਏ। ਦੁਕਾਨ ਚੱਲ ਪਈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕਲਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪੁੱਤ, ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ?”
ਮਨਦੀਪ ਕੁਝ ਪਲ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, “ਨਹੀਂ ਮਾਂ… ਹੁਣ ਸੁਪਨਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ।”
ਮਾਂ ਮੁਸਕਰਾ ਪਈ। “ਫਿਰ?”
ਮਨਦੀਪ ਨੇ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
“ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਛੋਟਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।”
ਉਸ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਡਾ ਸੁਪਨਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ। ਇੱਕ ਨੌਕਰੀ। ਇੱਕ ਘਰ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ। ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ।
ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਸੁਪਨੇ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹੀ ਛੋਟਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਡੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਿੰਮਤ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਦੀ ਹੈ।