ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ
ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਘੜੀ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਘੰਟੀ ਵਜਾਈ। ਆਖਰੀ ਘੰਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਬਾਹਰ ਗਲੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੰਨ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਪਰਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਟਾਇਆ। ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪੀਲੀ ਬੱਤੀ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ। ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਵਹਿਮ ਹੈ।”
ਪਰ ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਫਿਰ ਠੀਕ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਉਹੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਉਸੇ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
ਇਹ ਗੱਲ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਹਰ ਵਾਰ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕੁਝ ਪਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਚੌਥੀ ਰਾਤ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰਾਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਏਗਾ।
ਉਸਦਾ ਪਿੰਡ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਬੰਦ ਪਈ ਹਵੇਲੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ “ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ” ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪਰਿਵਾਰ ਅਚਾਨਕ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ, ਦਾਦਾ ਜੀ ਗੱਲ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ।
ਉਸ ਰਾਤ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੋਬਾਈਲ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਘੜੀ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜਾਏ।
ਉਹ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਦੂਰ ਉਹੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਪਰਛਾਵਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਦਿਲ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਲੱਗਾ। ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਧੱਕਿਆ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ।
ਅੰਦਰ ਧੂੜ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਫਰਨੀਚਰ ਪਿਆ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸੀ।
ਅਚਾਨਕ ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਰੁਕ ਗਿਆ।
“ਕੌਣ ਹੈ?”
ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿੜ੍ਹੀਆਂ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅੱਧਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਾਲਟੈਨ ਜਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪਰਛਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?”
ਪਰਛਾਵਾਂ ਮੁੜਿਆ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਜਿਵੇਂ ਖਿਸਕ ਗਈ। ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਚਾਬੀ ਸੀ।
“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ?” ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਮੈਂ… ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਰਾਤ ਦੇਖਦਾ ਸੀ।”
ਬੁੱਢਾ ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ।
“ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਰਦੇ ਕੀ ਹੋ?”
ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਦਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ। ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
“ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
“ਮੈਂ ਇਸ ਹਵੇਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।”
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਆਏ?”
ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਚਾਬੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
“ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।”
“ਕੀ ਚੀਜ਼?”
“ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।”
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
“ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰਾਤ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋ?”
ਬੁੱਢਾ ਹੌਲੀ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਇਆ।
“ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਘੜੀ ਹਰ ਰਾਤ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਘੜੀ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਰੁਕੇ, ਉਸ ਕਮਰੇ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਣਾ।”
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕੰਧ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪੁਰਾਣੀ ਘੜੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੂਈਆਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਜੇ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਦੋਵੇਂ ਘੜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੰਧ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਘੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਛੱਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਬੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ।
ਕੰਧ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੌਲੀ ਜਿਹਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ।
ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਛੋਟਾ ਸੰਦੂਕ ਸੀ।
ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਹੱਥ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ। ਉਸਨੇ ਸੰਦੂਕ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਅੰਦਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ ਸੀ।
ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹੀ।
“ਜੇ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਕੋ ਇੱਛਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇਣ। ਘਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਦਿਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜੋੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ।”
ਬੁੱਢੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ।
ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗਲਤ ਚੀਜ਼ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ।”
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ?”
ਬੁੱਢਾ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੋਈ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਲੁਕਾਈ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਛੱਡੀ ਸੀ।”
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬੁਲਾਇਆ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਿਆ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਉਸ ਰਾਤ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਘੜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਘੰਟੀ ਵਜਾਈ।
ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਪਰਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਜਿਸ ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ਰਹੱਸ ਸਮਝਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਰਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਟੁੱਟੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਚਿੱਠੀ ਨੇ ਮੁੜ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਿੱਖੀ—ਕਈ ਵਾਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਡਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਧੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤੇ ਹਰ ਰਾਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।