ਮਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਖ਼ਤ
ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਖ਼ਤ ਦੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਖ਼ਤ
ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵੱਡਾ ਘਰ, ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ, ਪੈਸਾ, ਗੱਡੀ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ...
ਪਰ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੀ...
ਜਿਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੌੜ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਮੁੰਡਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਘਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿੰਮ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਉਹੀ ਵਿਹੜਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਦੌੜਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਮਾਂ ਹਰ ਸਵੇਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠਦੀ। ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਚਾਹ ਰੱਖਦੀ। ਫਿਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਲਈ ਪਰੌਂਠਾ ਬਣਾਉਂਦੀ।
“ਪੁੱਤ, ਉੱਠ ਜਾ... ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਆ।”
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਰਜਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦਾ, “ਮਾਂ, ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਹੋਰ।”
ਮਾਂ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ। “ਤੇਰੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਕਦੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।”
ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਹ ਤਰਸੇਗਾ।
“ਮਾਂ, ਇਸ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ”
ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ।
“ਪੁੱਤ, ਇਸ ਐਤਵਾਰ ਆ ਜਾ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਬਣਾਵਾਂਗੀ।”
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
“ਮਾਂ, ਇਸ ਐਤਵਾਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਹੈ।”
“ਅੱਛਾ... ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।”
ਮਾਂ ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।
“ਅਗਲੇ ਐਤਵਾਰ ਆ ਜਾਈਂ।”
“ਹਾਂ ਮਾਂ।”
ਫੋਨ ਕੱਟ ਗਿਆ।
ਅਗਲਾ ਐਤਵਾਰ ਵੀ ਆਇਆ। ਪਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਾਰੀ ਉਸਨੇ ਫੋਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਮਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਫੋਨ ਕੀਤਾ।
“ਪੁੱਤ, ਵਿਅਸਤ ਸੀ?”
“ਹਾਂ ਮਾਂ, ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਸੀ।”
“ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ?”
“ਹਾਂ।”
“ਥੱਕਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ।”
“ਹਾਂ ਮਾਂ।”
ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।
ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਚੱਲ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਕੰਮ ਕਰ। ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖੇ।”
ਇਹ ਮਾਂ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਅਸੀਸ ਸੀ। ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਫੋਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ
ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਵੱਜਿਆ। ਮਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ “ਉੱਠ ਗਿਆ ਪੁੱਤ?” ਵਾਲਾ ਸੁਨੇਹਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਂ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਫੋਨ ਕੀਤਾ।
ਫੋਨ ਬੰਦ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬਲਦੇਵ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ।
“ਚਾਚਾ ਜੀ, ਮਾਂ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਰਹੀ।”
ਉੱਧਰੋਂ ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।
ਫਿਰ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।
“ਪੁੱਤ... ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਪਿੰਡ ਆ ਜਾ।”
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਦਿਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਮਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਖ਼ਤ
ਜਦੋਂ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਰੁਕ ਗਏ।
ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਕਮਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕੁਰਸੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਐਨਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਤਾਬ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਿਫਾਫਾ।
ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਲਈ।”
ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ। ਉਸਨੇ ਲਿਫਾਫਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
“ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ,
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਖ਼ਤ ਤੈਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਹੋਵਾਂ। ਪਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਪੁੱਤ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਛੋਟਾ ਸੀ ਨਾ... ਤੂੰ ਹਰ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੌਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ। ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਚੁੰਨੀ ਫੜ ਕੇ।
ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੈਠਣ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।
ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ।
ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ... ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਦੁਆ ਰਹੀ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਨਾਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਕਦੇ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ‘ਮਾਂ, ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਨੇ।’ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ‘ਮਾਂ, ਮੈਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’ ਉਦੋਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਪੁੱਤ... ਘਰ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਘਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕੁਰਸੀ ਨਾ ਸੁੱਟੀਂ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ।
ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਤੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਕਦੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਗੱਡੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਗੱਡੀ ਰੁਕਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਆ ਗਿਆ।’
ਪੁੱਤ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਗੱਲ ਲਈ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦੇਵੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗਾ ਘਰ ਨਾ ਦੇਵੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵੀ ਦੇਵੀਂ।
ਕਿਉਂਕਿ ਪੈਸਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ... ਪਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਿੰਡ ਆਇਆ ਕਰੀਂ। ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਹੀਂ... ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ।
ਤੇਰੀ ਮਾਂ।”
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖ਼ਤ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀ। ਸਿਰਫ਼ ਹੰਝੂ।
ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਖਾਲੀ ਕੁਰਸੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਹੁਣੇ ਕਹੇਗੀ, “ਪੁੱਤ, ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈ।”
ਪਰ ਕਮਰਾ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ।
ਦੇਰ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਈ ਗੱਲ
ਉਸ ਰਾਤ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿੰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਉਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਫੋਨ ਕੱਢਿਆ। ਮਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਖੋਲ੍ਹੇ।
“ਪੁੱਤ, ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਿਆ?”
“ਅੱਜ ਠੰਢ ਬਹੁਤ ਆ, ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਈਂ।”
“ਕਦੋਂ ਆਉਣਾ ਏਂ?”
“ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰੱਖੇ।”
ਸੈਂਕੜੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਕਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।
ਅੱਜ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ
ਸਮਾਂ ਫਿਰ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਲਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੁੰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ। ਮਾਂ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਕੁਰਸੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟੀ।
ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ।
“ਪਾਪਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੋਗੇ?”
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫੋਨ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਲਿਆ।
ਉਸ ਦਿਨ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—
“ਪੁੱਤ, ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ?”
ਅਤੇ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਡਾ ਸਮਾਂ, ਸਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਲਈ ਨਾ ਛੱਡੋ।
ਅੱਜ ਫੋਨ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਮਿਲੋ। ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠੋ।
ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ “ਕੱਲ੍ਹ” ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਖਰੀ ਖ਼ਤ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।