ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਕਮਰਾ
ਅਮਨ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ।
ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਮਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿੜਕੀ, ਇੱਕ ਪੱਖਾ, ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕੰਧ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਮੇਜ਼ ਸੀ। ਕਿਰਾਇਆ ਘੱਟ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਮਨ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਚੇ ਕਮਰਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਮਾਲਕ ਨੇ ਚਾਬੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਕਮਰਾ ਛੋਟਾ ਹੈ ਪੁੱਤ, ਪਰ ਜੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਮਰਾ ਵੱਡੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਅਮਨ ਹੱਸਿਆ। “ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਸਨ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਖਾਣ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਸੌ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, “ਕੱਲ੍ਹ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ।”
ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਹਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਫ਼ੋਨ ਕਰਦੀ।
“ਪੁੱਤ, ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਿਆ?”
ਅਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ, “ਹਾਂ ਮਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ।”
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਹ ਅਤੇ ਦੋ ਬਿਸਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਕਮਰੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ ਚਿਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ:
“ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ।”
ਜਦੋਂ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟਦਾ, ਉਹ ਉਹੀ ਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ।
ਕਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਏ। ਰਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਅਮਨ ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦਾ।
ਇੱਕ ਰਾਤ ਅਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ।”
ਰਵੀ ਨੇ ਗਿਟਾਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ।
“ਤੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪਿੰਡ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦਾ ਹੈਂ, ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ?”
ਅਮਨ ਨੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਮਰਾ ਹੈ।”
ਰਵੀ ਹੱਸਿਆ। “ਕਮਰਾ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ।”
ਇਹ ਗੱਲ ਅਮਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਈ।
ਉਸਨੇ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਰਾਤ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਕਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਕੋਰਸ ਕਰਦਾ, ਕਦੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਅਜ਼ਮਾਉਂਦਾ।
ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਇੰਟਰਵਿਊ ਚੰਗਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਅਮਨ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਕਾਗਜ਼ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਾਂ ਦਾ ਫ਼ੋਨ ਆ ਗਿਆ।
“ਕੀ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤ?”
ਅਮਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
“ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ।”
ਮਾਂ ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਬੋਲੀ, “ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਸਾਈਕਲ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ?”
“ਪਤਾ ਨਹੀਂ।”
“ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵਾਰ। ਪਰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਸਾਈਕਲ ਛੱਡੀ ਸੀ?”
ਅਮਨ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ।
“ਪੁੱਤ, ਡਿੱਗਣਾ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਡਿੱਗ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਾ ਉੱਠਣਾ ਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”
ਉਸ ਰਾਤ ਅਮਨ ਨੇ ਕਾਗਜ਼ ਮੁੜ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਾਈਨ ਲਿਖੀ:
“ਮੈਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣੀ।”
ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੱਤੇ। ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਨਖਾਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੂਟ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਘੜੀ।
ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕਮਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਰਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਕਮਰਾ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।”
ਅਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਾਂ, ਪਰ ਅਜੇ ਨਹੀਂ।”
“ਕਿਉਂ?”
ਅਮਨ ਨੇ ਕੰਧ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹੀ ਕਾਗਜ਼ ਲੱਗਾ ਸੀ:
“ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ।”
“ਮੈਂ ਇਹ ਕਮਰਾ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾੜਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।”
ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਅਮਨ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਘਰ ਬਣਵਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪੁੱਤ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ?”
ਅਮਨ ਹੱਸਿਆ। “ਨਹੀਂ ਮਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹੀ ਹਾਂ। ਬਸ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਸੁਪਨਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”
ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਅਮਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਪੈਕ ਕੀਤਾ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੀਂ ਮੇਜ਼ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਵੱਧ ਸਨ। ਪਰ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਗਜ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਗਾ ਸੀ।
ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਗਜ਼ ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ—ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਜਦੋਂ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮੀ ਮਿਲੀ, ਮਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ, ਰਵੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੇਜ਼ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ।
ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਧੰਨਵਾਦ।”
ਕਮਰਾ ਖਾਲੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਮਨ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਏ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਮੁੰਡਾ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
“ਸਰ, ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।”
ਅਮਨ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਲੱਗਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ—ਕਮਰਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਪਨਾ ਕਦੇ ਛੋਟਾ ਨਾ ਕਰੀਂ।”
ਉਸ ਦਿਨ ਅਮਨ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਕਮਰਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸੇ ਪਤੇ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮੰਚ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਮਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ—ਤੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?