ਯਾਰ ਆਖ਼ਰ ਯਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ
ਯਾਰ ਆਖ਼ਰ ਯਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ
ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਗਗਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕੋ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ—“ਯਾਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ।”
ਦੋਵੇਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣੀ ਹੋਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ।
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸੀ। ਗਗਨ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੱਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾਕ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ। ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਦਿਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”
ਗਗਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਬੌਸ ਬਣਾਂਗਾ।”
ਸਾਰੀ ਕਲਾਸ ਹੱਸ ਪਈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਵੀ ਹੱਸਿਆ।
ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਸਕੂਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਈ, ਜਦਕਿ ਗਗਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਬਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਪਰ ਦੋਸਤੀ ਉਹੀ ਰਹੀ। ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਫ਼ੋਨ ''ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਗਗਨ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”
ਗਗਨ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਬੌਸ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੰਪਨੀ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੈਸੇ ਘੱਟ ਹਨ।”
“ਕਿੰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ?”
“ਲਗਭਗ ਦੋ ਲੱਖ।”
ਗਗਨ ਕੁਝ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, “ਤੂੰ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ। ਬਾਕੀ ਦੇਖ ਲਵਾਂਗੇ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲ ਟਾਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਗਗਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਗਗਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਚਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ।
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
“ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ?”
ਗਗਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਯਾਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਹੈ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਕਰਾਂਗਾ।”
“ਜਦੋਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਰ ਦੇਈਂ। ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਹੌਲੀ ਸੀ। ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਹੇ। ਕਦੇ ਗਾਹਕ ਘੱਟ ਆਉਂਦੇ, ਕਦੇ ਖਰਚੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਗਗਨ ਹਰ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ।
ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਗਨ ਦੇ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਕਰਨੇ ਚਾਹੇ।
ਗਗਨ ਨੇ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
“ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।”
“ਕਿਸ ਵਿੱਚ?” ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਗਗਨ ਹੱਸਿਆ। “ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਵਿੱਚ।”
ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਗਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਗਗਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਗਗਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।
“ਡਰ ਨਾ। ਮੈਂ ਹਾਂ।”
ਗਗਨ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਸਨ।
“ਯਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ''ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ। “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।”
ਕਈ ਦਿਨ ਦੋਵੇਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਗਗਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਗਗਨ ਨੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਨੇ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਹੱਸਿਆ। “ਯਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਰ ਨਹੀਂ।”
ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਗਗਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
ਉਸੇ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਖੇਡ ਅਕੈਡਮੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾ ਜਾਣਾ ਪਵੇ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਆਏ। ਗਗਨ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਜ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਪੰਜ ਨੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਪੰਜਾਹ ਹੋਣਗੇ।”
ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਮੈਦਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ''ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੰਨੇ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?”
ਗਗਨ ਨੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਬੌਸ ਹੈ।”
ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪਏ।
ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿੰਮ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਘੰਟਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਗਗਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਯਾਦ ਹੈ ਸਕੂਲ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ? ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬੌਸ ਬਣਾਂਗਾ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਹੱਸਿਆ। “ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।”
ਗਗਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਹੈ।”
“ਕੀ?”
“ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਨੇ। ਕੁਝ ਦੋਸਤ ਬਣਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਤੇਰੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਨਾਕਾਮੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਬੁਰੇ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਯਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
“ਯਾਰ ਆਖ਼ਰ ਯਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ।”
ਦੋਵੇਂ ਹੱਸ ਪਏ।
ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸੱਚੀ ਯਾਰੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਹੋਵੇ। ਸੱਚੀ ਯਾਰੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਡਿੱਗਣ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਫੜੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ।
ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ—ਉਹ ਯਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਯਾਰ ਆਖ਼ਰ ਯਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।